چرم موجودی زنده در دنیای متریالهاست؛ نفس میکشد، پیر میشود و اگر درست مراقبت شود، زیباتر هم میشود. همین ویژگیها باعث میشود محصولاتی مثل کیف چرمی با گذر زمان جلوهای خاصتر پیدا کنند. اما سوال مهم این است که چطور انواع لکهها را از سطح این محصول پاک کنیم؟
سادهترین و حرفهایترین روش، دستمال خشک + فشار ملایم + عدم مالش است؛ این روش اغلب برای پاک کردن تمام لکهها کاربرد دارد. در این مطلب با بهترین روشهای کاربردی برای تمیز کردن چرم طبیعی و مصنوعی آشنا میشوید و یاد میگیرید چگونه انواع لکههای رایج مانند چربی، جوهر و لکههای آب را بدون آسیب به بافت پاک کنید.
پاک کردن انواع لکه از روی چرم
لکه روی چرم یعنی اثر یا تغییر رنگی که بهدلیل تماس با مایعات، چربی، مواد شیمیایی یا سایش روی سطح آن ایجاد میشود و معمولا بهراحتی پاک نمیشود. پیش از هر چیز در نظر داشته باشید که قبل از استفاده از هرگونه مواد پاک کننده روی سطح، ضرورت دارد که مقداری از ماده را روی قسمت پنهان محصول تست کنید تا واکنش آن را با محصول آزموده باشید.
پاک کردن لکه چسب از روی چرم
اگر چسب روی چرم بریزد، چرم سفت و خشک میشود، لکه تیره یا براق ایجاد میکند، منافذ مسدود میشوند و در صورت اقدام اشتباه برای پاک کردن، سطح آن پاره یا رنگ آن کنده میشود. بهترین کار این است که اجازه دهید چسب کاملا خشک شود، سپس آن را به آرامی با ناخن یا کاردک پلاستیکی بتراشید و در صورت باقی ماندن اثر، با پارچه آغشته به الکل سفید (ابتدا روی نقطه پنهان تست کنید) به مقدار خیلی کم و با حرکات ملایم پاک کنید. جهت اطمینان مرحله به مرحله به ترتیب زیر پیش بروید:
- مرحله اول: صبر کردن تا خشک شدن کامل چسب
اگر چسب هنوز تر است، به هیچ عنوان آن را پاک نکنید و اجازه دهید چسب در دمای اتاق کاملا خشک شود. پاک کردن چسب تر باعث نفوذ عمیقتر آن به منافذ چرم و ایجاد لکه گستردهتر میشود. - مرحله دوم: برداشتن چسب خشکشده
پس از خشک شدن، چسب را به آرامی با یکی از ابزارهای زیر از روی سطح چرم جدا کنید:
- ناخن
- کاردک پلاستیکی (کاردک فلزی ممنوع!)
- لبه صاف یک کارت بانکی قدیمی
نکته: هرگز از اشیا تیز مانند تیغ یا چاقو استفاده نکنید، زیرا باعث ایجاد خراش روی سطح میشوند.
- مرحله سوم: استفاده از حلال ملایم
اگر پس از مرحله دوم، اثری از چسب روی چرم باقی ماند، اقدام زیر را انجام دهید:
یک پارچه نخی نرم و سفید (بدون پرز) بردارید.
مقدار بسیار کمی الکل سفید (ایزوپروپیل) یا استون را روی گوشه پارچه بریزید و با حرکتهای دایرهای و بسیار ملایم، محل لکه را ماساژ دهید. به محض اینکه چسب شروع به حل شدن کرد، بلافاصله با بخش تمیز و خشک پارچه، آن را جذب کنید.
- مرحله چهارم: شستشوی باقیمانده حلال
پس از پاک شدن لکه، یک پارچه دیگر را با آب ولرم و کمی مایع ظرفشویی ملایم (بدون الکل و سفیدکننده) نمدار کنید، خوب بچلانید تا تقریبا خشک شود، سپس روی قسمت مورد نظر بکشید تا اثر حلال از بین برود. در پایان، با یک پارچه خشک و نرم، رطوبت را کاملا بگیرید. - مرحله پنجم: ترمیم و نرمسازی مجدد چرم
حلالها چرم را خشک و شکننده میکنند. بنابراین در انتها:
مقدار کمی از کرم یا واکس مخصوص چرم که بدون سیلیکون هستند، را با پارچه نرم روی سطح بمالید و بعد از چند دقیقه، با پارچه تمیز دیگر، سطح را برق بیندازید.
نکات مهم
- هرگز از الکل صنعتی، تینر، بنزین، استون خالص یا پاککننده لاک ناخن معمولی (که حاوی مواد افزودنی رنگی است) استفاده نکنید.
- روی چرمهای جیر، نبوک، چرمهای آنیلین و چرمهای رنگشده با دست، ابتدا حتما تست مخفی انجام دهید.
- در صورت تردید یا ارزش بالای محصول، کار را به متخصص نظافت چرم بسپارید.
پاک کردن لکه چربی و روغن
لکههای چربی بهدلیل ماهیت نفوذپذیر خود بهسرعت وارد بافت چرم میشوند و در صورت تاخیر، ماندگارتر و عمیقتر خواهند شد. کنترل این نوع لکه نیازمند جذب تدریجی چربی بدون اعمال فشار یا پخش آن در سطح است
- از دست زدن یا مالش دادن لکه خودداری کنید.
- مقدار کمی پودر جاذب مانند نشاسته ذرت یا تالک روی لکه بپاشید، اجازه دهید چند ساعت تا یک شب باقی بماند، سپس آن را با یک دستمال نرم و خشک بهآرامی پاک کنید.
- در پایان از نرمکننده مخصوص چرم استفاده شود.
نکته: استفاده از آب یا شویندهها در این مرحله میتواند باعث پخش شدن چربی و تثبیت لکه در بافت این محصول شود پس به هیچ وجه از آنها استفاده نکنید.
پاک کردن لکه آب
ایجاد لکه آب روی چرم را جدی بگیرید، این نوع لکه ضمن ظاهر بیآزاری که از خود نشان میدهد، درصورت مداومت میتواند چرم را از بین ببرد.
برای پاک کردن لکه آب از روی چرم، ابتدا اجازه دهید چرم در دمای اتاق و به دور از نور مستقیم خورشید یا وسایل گرمازا خشک شود، زیرا اغلب لکههای آب پس از خشک شدن خودبهخود محو میشوند. اگر لکه باقی ماند، یک پارچه نرم و سفید را بسیار کم به آب مقطر یا محلول بسیار رقیق سرکه سفید (یک قاشق غذاخوری سرکه در یک لیوان آب) آغشته کرده و کاملا بچلانید تا فقط کمی مرطوب باشد، سپس به آرامی و با حرکات دایرهای سطح چرم را پاک کنید.
پس از اتمام، بلافاصله با یک پارچه خشک و نرم، رطوبت را جذب کرده و اجازه دهید چرم در هوای آزاد خشک شود؛ در پایان حتما از نرمکننده مخصوص چرم برای بازگرداندن رطوبت و نرمی اولیه استفاده کنید. از خیس کردن بیش از حد چرم و استفاده از حلالهای قوی خودداری کنید.
نکته: خشک شدن سریع با حرارت را جدی بگیرید زیرا محصول چرمی را خشک و شکننده میکند.
پاک کردن لکه خون
لکه خون به دلیل ساختار پروتئینی خود در صورت خشک شدن بهسختی از سطح چرم جدا میشود؛ ضمن اینکه کنترل دما و جلوگیری از تثبیت لکه، نقشی کلیدی دارد
- بهتر است از آب سرد برای تمیز کردن اولیه استفاده کنید.
- با دستمال نرم، بدون فشار، لکه را جذب کنید.
- سطح را بهآرامی خشک کنید.
- در پایان از نرمکننده چرم استفاده شود.
پاک کردن لکه غذا و نوشیدنی
لکههای غذا و نوشیدنی معمولا ترکیبی از چربی، رنگ و قند هستند و در صورت عدم رسیدگی سریع میتوانند به سطح چرم نفوذ کنند:
- باقیمانده غذا را بدون فشار بردارید و با دستمال خشک سطح را تمیز کنید.(در صورت نیاز از دستمال کمی مرطوب استفاده شود)
- از شویندههای قوی اجتناب کنید
- اجازه دهید بهصورت طبیعی خشک شود و بهتر است در پایان از نرم کننده مخصوص چرم استفاده کنید.
نکته: مالش شدید باعث نفوذ بیشتر رنگ و چربی غذا به بافت میشود
پاک کردن لکه کپک از روی چرم
پاک کردن لکه کپک از روی چرم (چه طبیعی و چه مصنوعی) کار حساسی است، اما اگر سریع و درست انجام شود نتیجه خوبی به دنبال دارد. نکته کلیدی این است که کپکها نه تنها ظاهر چرم را خراب میکنند، بلکه در صورت بیتوجهی به مرور زمان باعث آسیب جدی میشوند.
در ادامه با روش اصولی پاک کردن لکه کپک و چگونگی عدم بازگشت آن آشنا میشوید:
روش گام به گام پاک کردن کپک
این مراحل را به ترتیب و با حوصله پیش بروید:
- مرحله 1: آماده سازی محیط
کار را در محیطی با تهویه عالی (مثلا هوای آزاد یا کنار پنجره باز) انجام دهید تا هاگهای کپک در خانه پخش نشوند. حتما از دستکش و ماسک استفاده کنید. - مرحله 2: پاک کردن کپکهای سطحی
از یک برس نرم یا جاروبرقی با سری نرم استفاده کنید تا کپکهای خشک و سطحی را به آرامی از روی چرم پاک کنید. این کار را خیلی آرام انجام دهید تا لکه در سطح پخش نشود.
گر از جاروبرقی استفاده میکنید، بهتر است بعد از کار، کیسه آن را بیرون بیندازید یا نازل آن را ضدعفونی کنید. - مرحله 3: انتخاب و استفاده از پاککننده مناسب (مهمترین مرحله)
بسته به نوع چرم (طبیعی یا مصنوعی) و شدت لکه، پاک کننده مناسب را انتخاب کنید. در جدول زیر گزینهها را از ملایم به قوی رتبهبندی کردهایم:
| روش | مواد مورد نیاز | کارایی | میزان خطر | توضیحات |
| شوینده ملایم | مایع ظرفشویی ملایم + آب ولرم | مناسب برای لکههای سطحی و تازه | بسیار کم | ایمنترین گزینه برای شروع. به خصوص برای چرم مصنوعی عالی است. محلول را با پارچه مرطوب روی کپک قرار دهید. |
| سرکه سفید | سرکه سفید خالص یا رقیق شده با آب (نصف به نصف) | خیلی خوب (ضدقارچ طبیعی) | کم | یک ضدقارچ طبیعی عالی. ابتدا روی قسمت مخفی امتحان کنید. بوی آن بعد از خشک شدن از بین میرود. |
| الکل سفید (ایزوپروپیل) | الکل سفید (۷۰%) رقیق شده با آب (نصف به نصف) | عالی | متوسط | بسیار موثر است، اما چرم را خشک میکند. حتما بعد از آن از نرمکننده استفاده کنید. |
| شوینده مخصوص چرم | پاککنندههای تجاری مثل Lexol, Weiman, Leather Honey و… | عالی | کم (در صورت استفاده صحیح) | بهترین گزینه برای چرمهای باارزش و حساس. دقیقاً طبق دستورالعمل محصول عمل کنید. |
- مرحله 4: پاک کردن و خشک کردن کامل
- بعد از پاک کردن لکه، با یک پارچه تمیز و مرطوب (فقط با آب)، محل را به آرامی پاک کنید تا باقیمانده پاککننده از روی چرم جدا شود.
- حالا مهمترین مرحله: چرم را کاملا خشک کنید. با یک حوله نرم و خشک، رطوبت را به آرامی جذب کنید.
- اجازه دهید چرم در هوای آزاد و به دور از نور مستقیم خورشید و وسایل گرمازا (پنکه، سشوار، بخاری) خشک شود و گرما و نور مستقیم با چرم در تماس نباشد.
- مرحله 5: مرطوبسازی و احیا
- پس از اینکه چرم کاملا خشک شد، حتما از یک نرمکننده مخصوص چرم استفاده کنید.
- مقدار کمی از نرمکننده را با یک پارچه نرم روی تمام سطح چرم بمالید.
- این کار چربی و رطوبت از دست رفته را به چرم برمیگرداند، از ترک خوردن آن جلوگیری میکند و یک لایه محافظ در برابر کپک ایجاد میکند.
نکات
- هرگز از وایتکس (کلر) یا آمونیاک استفاده نکنید: این مواد قوی، رنگ و بافت چرم را از بین میبرند.
- هرگز از استون یا تینر استفاده نکنید: این حلالها لایه رویی چرم (به خصوص چرم مصنوعی) را ذوب میکنند.
- چرم را خیس نکنید: رطوبت بیش از حد باعث رشد مجدد کپک و آسیب به ساختار چرم میشود.
چه موادی به چرم آسیب میزنند؟
چرم یک متریال طبیعی و حساس است که بهراحتی به مواد شیمیایی واکنش منفی نشان میدهد؛ به همین دلیل، بسیاری از آسیبهایی که به آن وارد میشود نه از استفاده زیاد، بلکه از روشهای نادرست نگهداری و تمیزکاری ناشی میشود. استفاده از موادی مانند الکل، وایتکس، شویندههای قوی و تینر میتواند باعث خشکی، تغییر رنگ، ترکخوردگی و حتی پوستهپوسته شدن سطح چرم شود. همچنین مصرف بیش از حد آب، با از بین بردن چربی طبیعی، به ساختار آن آسیب میزند و بهکارگیری ابزارهای نامناسب مانند دستمالهای زبر یا اسکاچ میتواند سطح چرم را خراش دهد. نتیجه چنین رفتارهایی چیزی جز کاهش زیبایی و تخریب ظاهر چرم نخواهد بود. در مقابل، استفاده از مواد ملایم و مخصوص چرم، بهترین راهکار برای حفظ کیفیت آن است و در نهایت به افزایش طول عمر این متریال ارزشمند کمک میکند.
چگونه از کیف چرم خود مراقبت کنیم تا لک نشود؟
مراقبت پیشگیرانه از کیف چرم، مهمترین و اصلیترین عامل در حفظ ظاهر و افزایش عمر آن است. برخلاف تصور رایج، بیشتر آسیبها و لکهها نه بهصورت ناگهانی، بلکه در اثر استفاده روزمره، شرایط نگهداری نامناسب و بیتوجهی تدریجی ایجاد میشوند. رعایت چند اصل ساده اما دقیق میتواند سطح را در برابر لک، تغییر رنگ و فرسودگی محافظت کند.
- از تماس کیف با سطوح آلوده یا خشن خودداری کنید.
- وسایل را طوری در کیف بچینید که به سادگی بسته شود.
- بهصورت دورهای سطح را با دستمال نرم تمیز کنید.
- از محصولات مراقبتی مخصوص چرم استفاده کنید.
- کیف را در شرایط مناسب نگهداری و استراحت دهید.
- چرم را در بگهای پارچهای در کمد قرار دهید تا بتواند تنفس کند.
نکته: پیشگیری در مراقبت از چرم بسیار مؤثرتر و کمهزینهتر از ترمیم آسیبهای ایجادشده است.
جلوگیری از ترک خوردن و خشک شدن
ترکخوردگی معمولا نتیجه از دست رفتن رطوبت و چربی طبیعی آن در طول زمان است. زمانی که چرم خشک میشود، انعطافپذیری خود را از دست داده و در برابر فشار و خمشدگی آسیبپذیر میشود. به همین دلیل نیاز دارد که بهصورت دورهای آن را با کرم و نرم کننده مخصوص چرب کنید. بهخصوص دقت کنید که برای نگهداری طولانیمدت، داخل کیف را با کاغذ نرم پر کنید تا فرم آن حفظ شود و چینخوردگی ایجاد نشود. در نهایت، تماس مستقیم چرم با مواد شیمیایی مثل عطر، الکل یا اسپریها را به حداقل برسانید، چون این مواد بهمرور باعث خشک شدن و ترک خوردن سطح چرم میشوند.